Ο «Καλόγερος της Βιζύης»

Οι «Καλόγεροι» είναι ένα σημαντικό δρώμενο που παιζόταν στη Βιζύη της Θράκης, κάθε Δευτέρα της Τυρινής. Η πρώτη περιγραφή του  έγινε από τον Γ. Βιζυηνό, το 1888, σε συνέχειες στην εφημερίδα Εβδομάς, σε μορφή λαογραφικής μελέτης με τίτλο «Οι Καλόγεροι και η λατρεία του Διονύσου εν Θράκη», η οποία προκάλεσε αίσθηση κι έγινε ευρύτερα γνωστή στον ευρωπαϊκό επιστημονικό χώρο χάριν στον Richard Dawkins.

Στους ρόλους, που δραματοποιούνται από άνδρες, συμπεριλαμβάνονται οι δύο Καλόγεροι, τα Κορίτσια, η Μπάμπω με το εφταμηνίτικο παιδί της, οι Μουντζούρηδες, οι Ζαπτιέδες (χωροφύλακες), ο Κεχαγιάς, κ.ά..

Η πομπή ξεκινάει με τύμπανα και γκάιντες, χορεύουν και παίρνουν για δώρο χρήματα ή κρασί ενώ οι ζαπτιέδες με τις αλυσίδες αρπάζουν όποιον διαβάτη περνάει απελευθερώνοντάς τον μόνο με λύτρα, τα οποία ορίζονται  από τους Καλόγερους. Καταλήγουν στην πλατεία όπως στήνεται μια ολόκληρη παράσταση, η οποία στην αρχή χαρακτηρίζεται από ενθουσιασμό και πειράγματα από τα μέλη του θιάσου και μεταξύ τους αλλά και προς τον κόσμο, με αποκορύφωμα τον γάμο του Αρχικαλόγερου, τη δολοφονία του από τον άλλο Καλόγερο και, τέλος, την ανάστασή του. Μετά την ανάσταση σταματάνε όλες οι φωνές και οι φασαρίες και ξεκινάει η άροση, μια τελετή κατανυκτική, όπου οι Καλόγεροι, με σοβαρότητα ζεύονται το αλέτρι και το σέρνουν, ενώ ο Μουχτάρης σπέρνει και φωνάζει: Να γίνει δέκα γρόσια το κιλό το στάρι!-Πέντε γρόσια το κιλό η σίκαλη!-Τρία γρόσια το κιλό το κριθάρι! Οι θεατές φωνάζουν: ΑΜΗΝ Θεέ μου για να φάνε οι φτωχοί! Έπειτα πιάνουν τον χορό και γλεντάνε όλοι μαζί έως το βράδυ με μπόλικο κρασί!

Το δρώμενο του Καλόγερου = καλός γέρος, και γενικότερα τα δρώμενα του κύκλου της Αποκριάς και του Δωδεκάμερου, έλκουν την καταγωγή από πανάρχαιες ευετηριακές τελετές, που είχαν ως σκοπό την καλοχρονιά. Είναι ενέργειες που προσπαθούσαν να επενεργήσουν στη βλάστηση των αγρών και να ενισχύσουν τη δύναμη που γονιμοποιεί τη γη, προτού ακόμα η δύναμη αυτή εξατομικευτεί και γίνει Διόνυσος ή κάποιος άλλος θεός της βλάστησης. Σε όλα αυτά τα δρώμενα βρίσκεται η πανάρχαια πίστη στον ενιαυτό δαίμονα, στη βλάστηση που κάθε χρόνο πεθαίνει αλλά και κάθε χρόνο αναγεννάται. Ειδικά οι Καλόγεροι παρουσιάζουν ενδιαφέρον και από θεατρολογική πλευρά επειδή περικλείουν εμβρυακή μεν αλλά γνήσια θεατρικότητα. Επιπλέον, αν λάβουμε υπόψη ότι η Θράκη θεωρείται η αρχική κοιτίδα της διονυσιακής λατρείας στο ελληνικό χώρο, μπορούμε να εννοήσουμε από τις παραστάσεις όπως οι Καλόγεροι, ποια θα ήταν η αρχική φάση της λατρείας αυτής, από την οποία, όπως είναι γνωστό, γεννήθηκε το αρχαίο δράμα. Χαρακτηριστικά ο Ν.Γ. Πολίτης τονίζει ότι οι Καλόγεροι της Θράκης μας διδάσκουν «τις ο σκοπός και η έννοια διονυσιακών τινών εορτών προ της εισαγωγής και της τελειώσεως των δραματικών αγώνων εν Αθήναις». Κλείνοντας να τονίσουμε ότι δεν πρέπει να ξενίζει το εύθυμο στοιχείο και η παρωδία επειδή αυτά τα στοιχεία διατήρησαν μέσα στους αιώνες ακέραιες τις λαϊκές γιορτές της καλοχρονιάς.

Στην αναβίωση του δρωμένου συμμετέχουν (αλφαβητικά) οι σύλλογοι:

Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

Κρητική Αδελφότητα Ξάνθης

Λύκειο των Ελληνίδων Κιλκίς

Λύκειο των Ελληνίδων Ξάνθης

Μορφωτική Πολιτιστική Κίνηση Νέων Μελισσοχωρίου Θεσσαλονίκης

Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής

Πολιτιστικός Σύλλογος Ανατολικορωμυλιωτών Κομοτηνής

Πολιτιστικός Σύλλογος Διομηδείας

Πολιτιστικός Σύλλογος Κιμμερίων «Ο Αμφέραος»

Πολιτιστικός Φυσιολατρικός Σύλλογος Τοξοτών Ξάνθης

Σύλλογος Φίλων Ι.Θ.Τ.Π.

Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης

Χορευτικός Όμιλος Ξάνθης

Η διαδρομή της αναπαράστασης θα καταλήξει στην πλατεία Μητροπόλεως στην Παλιά Πόλη της Ξάνθης, όπου και θα κορυφωθεί το γλέντι.

*Σε περίπτωση δυσμενών καιρικών συνθηκών, το δρώμενο θα γίνει στο κλειστό Αθλητικό Κέντρο «Φίλιππος Αμοιρίδης», την ίδια ημέρα και ώρα.